ลักษณะประจำตัวของปัญหา

ลักษณะประจำตัวของปัญหา

เมื่อมองปัญหาได้อย่างภาพจำลองแล้ว ก็จะพบว่าปัญหามีลักษณะประจำตัวดังต่อไปนี้

1. ปัญหาเป็นส่วนหนึ่งของความคิดคน: ปัญหาปัญหาจะไม่เป็นปัญหาเลยถ้าผู้เป็นเจ้าของปัญหานั้น ไม่สนใจว่าผลลัพธ์จะเป็นอย่างไร หรือไม่ตั้งความมุ่งหวังใดๆก่อนหน้านั้น ถ้าสังเกตุให้ดี ภายใต้เรื่องเดียวกัน สถานะการณ์เดียวกัน สำหรับบางคนรู้สึกว่ามันมีปัญหาที่ใหญ่หลวงมากแทบล้มประดาตาย แต่สำหรับคนบางคนมันไม่เห็นจะมีความสลักสำคัญใดๆเลย (ข้อความตรงนี้ขอเน้นว่าเพียงต้องการชี้ให้เห็นลักษณะประจำตัวของปัญหาเท่านั้น ไม่ได้แฝงความหมายโดยนัยเลยไปถึงว่าจะให้ตัดปัญหา,แก้ปัญหาด้วยการไม่สนใจมัน) อีกประการหนึ่ง จากการที่ปัญหาเป็นส่วนหนึ่งของความคิดคน ดังนั้นจึงไม่มีปัญหาใดเกิดขึ้นเอง ปัญหาทุกปัญหา คนเป็นผู้ทำให้เกิดขึ้น

2. ปัญหามีขนาดและทิศทาง: ถ้าเรามองปัญหาที่กำลังประสบอยู่ ในลักษณะตามภาพจำลองข้างต้น ก็จะเห็นว่า เราพลาดเป้าหมายไปในทิศทางใด ด้วยระยะทางเท่าไร ตัวอย่างปัญหาที่จะทำให้เข้าใจเรื่องนี้ง่ายขึ้นคือ ปัญหาประจำตัวของฝ่ายขายคือ ยอดขายเดือนที่ผ่านมาต่ำกว่าเป้าหมายไป 3 ล้านบาท  เมื่อวิเคราะห์ลงไปในรายละเอียด พบว่าจากสินค้า 10 รายการ มีเพียง 2 รายการที่ยอดไม่ถึง สินค้า A ยอดต่ำไป 1 ล้านบาท สินค้า B ยอดต่ำไป 2 ล้านบาท  ยอดขายสินค้า A และ B ก็คือตัวปัญหา ที่มีทิศทาง ต่ำกว่าเป้า ไปด้วยขนาด 1ล้านบาท และ 2 ล้านบาทตามลำดับ

3. ปัญหาชี้ทางออกอยู่ในตัวมันเองเสมอ: ตัวปัญหาที่แท้จริง จะมีทางออกอยู่ในตัวเสมอ ถ้าพูดถึงปัญหาแล้วมองไม่เห็นทางออกแสดงว่าสิ่งที่พูดนั้นไม่ใช่ปัญหา ดังตัวอย่างต่อจากข้อ 1 เมื่อพบว่า ปัญหาคือยอดขายสินค้า A ที่ต่ำกว่าเป้า 1 ล้านบาท และยอดขายสินค้า B ต่ำไป 2 ล้านบาท ทางออกของปัญหานี้ก็จะเห็นได้ง่ายๆคือ ทำยอดขายสินค้า A และสินค้า B ในเดือนถัดไปให้เพิ่มขึ้นอีก 1 ล้านบาทและ 2 ล้านบาทตามลำดับ เพื่อชดเชยกับยอดขายที่ขาดไปในเดือนที่ผ่านมา  ถ้าทำได้เช่นนี้ปัญหาก็จะได้รับการแก้ไขในเดือนถัดไป (ผมยังใช้คำว่า ถ้าทำได้ เพราะในโลกแห่งความเป็นจริง ปัญหาไม่ได้เกิดจากเหตุเพียงเหตุเดียวดังตัวอย่าง แต่จริงๆแล้วปัญหายังมีลักษณะสลับซับซ้อนต่อเนื่องกันหลายแง่มุม ซึ่งจะได้พูดถึงในหัวข้อถัดๆไป)

4. ปัญหาเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา: ในขณะที่เรากำลังสังเกตปัญหาใดๆ ปัญหานั้นๆจะไม่ได้หยุดนิ่งเหมือนภาพถ่าย แต่มันเปลี่ยนแปลงไปตามเวลาตลอดเวลาเสมอ ดังตัวอย่างปัญหายอดขายที่กล่าวมาแล้ว อะไรก็ตามที่ทำให้ยอดขายสินค้า A และ B ต่ำกว่าที่ตั้งเป้าหมายไว้ ก็ยังคงทำหน้าที่ของมันตลอดเวลา คือทำให้ยอดขายไม่ถึงเป้าไปเรื่อยๆไม่หยุดไม่หย่อน ผลก็คือยอดขายจะขาดสะสมขึ้นเรื่อยตามเวลาที่เปลี่ยนไป และโดยทั่วๆไป ปัญหาจะเพิ่มขนาดขึ้นตามเวลาที่เนิ่นนานออกไปเสมอ

5. ปัญหามีความซับซ้อน: ไม่มีปัญหาใดๆที่เกิดขึ้นจากสาเหตุเดียว แต่จะเกิดจากหลายเหตุที่เกี่ยวโยงกันอย่างไม่ขาดสาย และปัญหาที่เราสังเกตุเห็นก็จะเป็นหนึ่งในสาเหตุของปัญหายังตรวจไม่พบซึ่งจะต้องเกิดขึ้นในอนาคต โดยลักษณะเช่นนี้ การแก้ปัญหาแท้จริงแล้วเป็นการเปลี่ยนเหตุของเหตุการณ์ที่จะเกิดขึ้นในอนาคต ถ้าแก้ปัญหาให้ถูกวิธีเหตุการณ์ในอนาคตก็จะไม่เป็นปัญหา แต่ถ้าแก้ปัญหาไม่ถูกต้องก็จะกลายเป็นการสร้างปัญหาใหม่ในอนาคตอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้เลย

ทั้งหมดข้างต้นนั้นคือลักษณะประจำตัวของปัญหา ที่จะช่วยให้เราเห็นปัญหาที่แท้จริงได้ และเข้าถึงทางออกในที่สุด